andrebogaert.be

DNA-onderzoek heeft uitgewezen dat de moderne mens uit Europa en Azië zo’n 1 tot 4 procent Neanderthaler-DNA in zich heeft: dat wil uiteindelijk zeggen dat de Neanderthaler onze heel verre voorouder moet zijn geweest. Heel ver: de Neanderthalers zijn zo’n 30.000 jaar geleden uitgestorven…
Maar de vondst, in Israël, van fossielen van Neanderthaler en Homo sapiens in dezelfde grotten had reeds het vermoeden gewekt dat de twee ’soorten’ mens het toch met elkaar deden. Dat wordt nu blijkbaar door dit onderzoek bevestigd. En dus kan je de vraag stellen of het wel twee verschillende soorten mens waren.
Boeiende lectuur uit de wereld van de moderne wetenschap!

Natuurlijk komt met het ontcijferen van het genoom van de Neanderthalers ook de idee naar boven om een Neanderthaler te ‘clonen’. Nog ver toekomstmuziek, als je het mij vraagt. En bovendien roept dat ook heel wat ethische vragen op. Lees maar!

Is een nieuwe soort australopithecus , gevonden in een grot in Zuid Afrika, een schakel tussen de andere soorten australopithecus en de homo? Het zou kunnen, maar zeker is het niet. In elk geval is de leeftijd van de fossielen blijkbaar iets te jong om de voorloper te zijn van de mens.

Een artikel over de Dmanisi-mensen, fossielen die in Georgië werden gevonden, tussen 1,77 en 1,85 miljoen jaar oud zijn, en het midden vormen tussen de gekende homo erectus en de homo habilis. De vondst heeft de paleontologen die zweren bij Afrika als bakermat van de mens van hun stuk gebracht. Sommigen denken nu dat de Dmanisi-mensen een soort mensen waren die terug naar Afrika zijn getrokken om daar te ontwikkelen tot de homo erectus. Wordt vervolgd!

In de jaren zeventig werd Lucy gevonden en aan de wereld bekend gemaakt, als de oudste voorloper van de mens: een australopithecus, drie miljoen jaren oud, die al rechtop liep, maar nog maar een heel klein hersenvolume had. Jaren later werd Ardi gevonden: Ardipithecus ramidus, meer dan een miljoen jaar ouder dan Lucy. Pas nu is van Ardi een uitgebreide beschrijving gepubliceerd. Hoe ‘zij’ eruit zag, hoe ze zich voortbewoog en in welke omgeving lees je hier!

Dat bij die beschrijving van Ardi de huidige opvatting over de mens van de wetenschappers een rol speelt, is vanzelfsprekend: daarover gaat de commentaar van prof. Lionel Tiger. Die plaatst daar m.i. terecht enkele kanttekeningen bij.

Het nieuwste boek van Richard Dawkins is uit: “The greatest show on Earth”, de zoveelste poging om de creationisten uit hun hok te jagen. Het zal helaas vergeefse moeite zijn: religieuze overtuigingen zijn nu eenmaal sterker dan het verstandelijk redeneren. Sterker, want ze zorgen voor een absolute zekerheid, die blijkbaar heel veel mensen nodig hebben om aan hun bestaan een zin te geven. Evolutie is geen overtuiging, maar een feit (dat heeft zelfs de vorige paus toegegeven). Een feit waar we nog maar heel weinig over weten en waarvan zelfs vele gegevens weer in vraag kunnen worden gesteld als gevolg van nieuwe ontdekkingen. De ontdekking van de hobbit op Java is daarvan een treffend voorbeeld.

Hier en daar hoor je wel eens dat het verschil tussen een mens en een chimpanzee miniem is: genetisch is dat zeker waar, maar is dit ook op andere domeinen waar? Tot mijn grote opluchting betoogt Helene Guldberg in haar artikel dat het verschil tussen mens en aap immens groot is, ondanks de gemeenschappelijke voorouder en de genetische verwantschap.Oef!

De meesten schijnen te denken dat wij, mensen, niet zonder oorlog en geweld kunnen. En je hoeft niet veel van geschiedenis te kennen om daarvoor bewijzen te vinden. Toch zijn sommige antropologen er van overtuigd dat het oorlog voeren niet in onze genen zit. Er zijn in het verleden en heden ook heel wat mensengroepen en -gemeenschappen te vinden die nooit oorlog hebben gevoerd. Stof genoeg dus om over na te denken en te discussiëren. En mee te werken aan een oorlogsvrije wereld!

A propos, van oorlog gesproken: de naam van von Clausewitz is er onlosmakelijk mee verbonden. Zijn ‘Zum Kriege’ is sinds de negentiende eeuw het livre de chevet (bedlampen boek) geworden van alle generaals en oorlogsmakers. Kan dus nog even op hun nachttafel blijven liggen, in afwachting dat het mensdom schoon schip maakt met dit verfoeilijk bedrijf.

Honderd jaar geleden ontdekte de paleontoloog Charles Doolittle Walcott in het Westen van Canada, in de rocky mountains, een schat aan fossielen uit het einde van het Cambrium, zo’n 505 miljoen jaar geleden. De plaats noemde hij ‘de Burgess shale’ of leistenen gebied in de buurt van de berg Burgess. De plaats bewaarde door een gelukkig toeval onnoemelijk veel fossielen van vrij weke zeediertjes. De afstammelingen van sommige daarvan komen nog steeds voor in onze oceanen, maar vele andere zijn sindsdien uitgestorven. De befaamde paleontoloog Stephen Jay Gould heeft twintig jaar geleden in een bestseller “Wonderful life” de Burgess Shale op de kaart gezet van al wie geïnteresseerd is in de evolutie van het leven op aarde.
Sinds honderd jaar reizen talloze onderzoekers naar die verre oorden om hun steentje bij te dragen tot het ontrafelen van de geheimen van het leven in de zo lang geleden periode van het Cambrium. Een relaas over enkele van hen is hier te lezen.

Als Jared Diamond in zijn magistraal boek “Zwaarden, Paarden en Ziektekiemen” (Spectrum, 2000) beweert dat de overgang van het jagersbestaan naar landbouw schadelijk is geweest voor het menselijk ras, dan was hij zeker niet de eerste. Paul Shepard, professor voor natuurfilosofie en menselijke ecologie, wijst in zijn boek “The Tender Carnivore and the Sacred Game” voor het eerst op de catastrofale ecologische, sociale en psychologische gevolgen van de domesticatie van planten en dieren. Een idee dat tegen de gangbare mening ingaat en ons kan schokken, maar toch de moeite waard is om bij stil te staan.
In haar artikel met de suggestieve titel: Is landbouw de oorzaak van alle kwaad? gaat Sanjida O’Connell na hoe de historici en anthropologen op dat idee zijn gekomen.

Ook de strijd tussen darwinisten en creationisten blijft actueel. Zozeer zelfs dat de discussie tussen biologen erdoor ten dele wordt vervormd en zelfs onmogelijk gemaakt. Want men is voor Darwin of ertegen. En blijkens dit artikel is dat een foute stelling. Want Darwin heeft inderdaad de verdienste de idee van evolutie te hebben ingeluid en verdedigd, maar kon niet alles verklaren wat naderhand door de verdere vondsten en onderzoeken duidelijk is geworden. O.m. dat nog andere elementen buiten de natuurlijke selectie meespelen in de ontwikkeling van de evolutie van het leven. Mij is echter niet duidelijk hoe mensen als Dennett en Dawkins het darwinisme zouden hebben versmald tot de verklaringen van Darwin zelf.

Over de rol, die de paarden hebben gespeeld in het opkomen van de beschaving… zie artikel uit de zeer interessante weblog van de VPRO.

In de pers kon je deze dagen een bijdrage lezen over het merkwaardige dier dat ‘vogelbekdier’ genoemd wordt, en trekken vertoont van zowel een vogel als een zoogdier en een serpent, een soort mengelmoes dus van door de mens goed onderscheiden en gedefinieerde kenmerken van dieren. Een overblijfsel dus van een tijd dat alles nog een beetje ongedefinieerd was, zegt men.
In het bedoelde artikel weerlegt de schrijver deze interpretatie. Hij beweert dat het vogelbekdier gewoon een zoogdier is, dat bepaalde kenmerken heeft bewaard van voorgangers en andere in de loop der tijden heeft verworven (zoals venijn, maar dan van een andere soort dan het venijn van slangen). Als voorbeeld van hoe wetenschap, die de evolutie tot onderwerp heeft, te werk kan gaan en wat het vogelbekdier met ons te maken kan hebben, is dit artikel wel heel interessant!